Kocaeli’nin Biyolojik Çeşitliliği

Kocaeli’nin Biyolojik Çeşitliliği

Kocaeli’de bitki örtüsü, genelde Marmara Bölgesi özelliğini taşımakla birlikte, kıyısıyla dağlık alanlar arasında önemli farklılıklar görülür. Ayrıca kuzeyden güneye doğru gidildikçe, Karadeniz’e özgü bitki topluluklarının yerini Akdeniz bitkileri almaya başlar.

altioluk yaylasi

Samanlı Dağları ile Karadeniz kıyısı ardındaki alanlar sık ve nemcil ormanlarla kaplıdır. Kocaeli’nin, biyolojik çeşitlilik açısından en zengin bölgesi ormanlarla kaplı olan Samanlı Dağları’dır. Yağışlı ve ılıman iklimin hâkim olduğu, drenajı iyi, geçirgen bir toprağa sahip olan Samanlı Dağları silsilesinde kayın, gürgen, dişbudak, akçaağaç, kestane ve meşe türleri hâkimdir. Genellikle dağların yukarı kısımları iğne yapraklı ağaçlarla, aşağı kısımları geniş yapraklı ağaçlarla örtülüdür. Denize yaklaştıkça Akdeniz ikliminin bitki örtüsüne; makilere sıkça rastlanır.

orman

Bitki türleri
Kocaeli’nin en yüksek noktası 1602 metre yüksekliğe sahip Kartepe’dir. Bu yükseltinin çeşitli kademelerinde bulunan bitki türlerine göre bitki kuşakları tespit edilmiştir. Deniz seviyesine en yakın yükseltilerdeki bitki topluluğu sert yapraklı orman kuşağı (lauretum) olarak adlandırılmaktadır. Maki formasyonunun hâkim olduğu bölgede defne, kocayemiş, karayemiş, akçakesme vs bitki türleri görülür. Bu kuşak 250 metre rakıma kadar devam eder. 250 ile 750 metre arasındaki bölgeye, kestane kuşağı (castenatum) denilmektedir. Bu kuşakta meşe türleri, kestane, dışbudak, dere içlerinde çınar ve akçaağaçlar yer alır. 700 metreye çıkıldığında ise meşelerin azaldığı kestane ağaçlarının yoğunlaştığı gözlenir. 750 metreden sonra alçak kesimlerde baltalık olarak görülen, yükseldikçe koru ormanına dönüşen kayın ağaçlarının oluşturduğu kayın kuşağına (fagetum) ulaşılmaktadır. 1000 metreden yükseltilerde ise önce karaçam sonra köknarların ağırlık kazandığı iğne yapraklı orman kuşağı (ağabeyetum) bulunur. Bu kuşaksal görüntü, özellikle, Kartepe’nin de içinde bulunduğu İzmit Körfezi’nn güney kesiminde çok belirgindir. Özellikle Başiskele ve Kartepe ilçelerinde ve bu ilçelere bağlı Suadiye, Yuvacık, Bahçecik ve Maşukiye’de kayın ağırlıklı koru ormanları, kestane ağırlıklı baltalık ormanlar bulunmaktadır. Körfez’in kuzeyinde ise önce meşe baltalıkları, biraz yükselince meşe, kayın, gürgen karışımlı baltalık, ormanlar bulunmaktadır. Karamürsel’in denize bakan yamaçlarında maki türü bitki çeşitliliği yaygındır. Güneyde, yukarılara doğru çıktıkça önce kestane ve meşe baltalıkları, biraz daha yukarıda kayın, meşe baltalıkları görülür. Nispeten kurak bir iklimi olan Çamdibi Köyü’nde bozuk kızılçam ormanları, İznik sınırında karaçam karışık ormanlar mevcuttur. Ayrıca Kocaeli’nin İzmit İlçesi’nin kuzeyinde Çenedağ, Faretepe, Taştepe mevkilerinde, Kandıra sahil kesiminde, Sarısu’dan Babalı’ya kadar olan bölgede, Gebze’nin kuzey ve kuzeydoğu kesimlerinde yaklaşık 25 bin hektar alanda insan gücüyle yaratılan ormanlar bulunmaktadır. Sahil çamı, radiata çamı, karaçam, kızılçam, sedir, duglas, fıstıkçamı vb türler ile plantasyonlar tesis edilmiş ve ekonomik değer üreten ormanlar oluşturulmuştur. Nemli ve derin toprakları seven kayınlar, kuzey yamaçlarda görülür. Kayın genel olarak; serin, yağışlı, sıcak nemli veya orta nemli yerlerde yetişir ve en fazla 200-400 metre yükseklikler arasında yayılış gösterir. Yön itibarı ile yapılan incelemelerde; kayına en çok kuzeye bakan yamaçlarda, daha sonra sırasıyla doğuya ve batıya bakan yamaçlarda rastlanır. Meşeye gelince, yer seçimi açısından o kadar ‘müşkülpesent’ bir ağaç değildir ve yayılışı daha geniş olduğundan genellemelere gitmek biraz güçtür. Kestane ise sıcak, derin nemli ve besin değeri yüksek toprakları sevmesi nedeniyle Karadeniz’e bakan nemli sıcak yamaçlardaki vadileri seçmekte, yükseldikçe genel bitki kompozisyonu içerisindeki oranı azalmaktadır.

orman denizi

İlin orman envanteri
Kocaeli’de, yapraklı ağaç türleri olarak kayın, gürgen, meşe, kestane, ıhlamur, söğüt, dişbudak, çınar, akçaağaç, kavak, kızılağaç ibreli ağaç türlerinden karaçam, kızılçam, sarıçam, sahil çamı, servi, köknar ve duglas, ağaççık ve ormanaltı bitkileri olarak ise böğürtlen, ormangülü, karayemiş, kocayemiş, defne bulunmaktadır. Bunların dışında bu ağaçlara dere kenarlarında karışan farklı türlere rastlanır.

balikcil

Sulakalanlar
İzmit Körfezi’nin bittiği yerde kurulan Kocaeli Sanayi Fuarı’nın bulunduğu bölgeden başlayarak Gölcük Sahil Yolu’nun sağında ve solunda yer alan yaklaşık 120 hektar saha, 5.12.2006 tarihinde Çevre ve Orman Bakanlığı tarafından sulak alan ilan edilmiştir. İzmit Körfezi’nde son yıllarda içinde yapılan gözlemlerde belirlenen kuş türü 115 adettir. İzmit Körfezi, nesli dünya ölçeğinde tehlike altında olan dikkuyruk ördeği ve küçük karabatakların üreme sonrası önemli bir konaklama ve beslenme alanıdır. Bu iki kuş türü Türkiye’nin taraf olduğu Bern sözleşmesine göre ‘Kesin Korunması Gerekli Türler’ listesinde yer almaktadır. Ayrıca, geçmiş yıllarda Sapanca Gölü’nde yapılan sayımlarda önemli sayıda Macar ördeği, elmabaş patka ve sakarmeke gibi su kuşları tespit edilmiştir.

noel gulu

Flora
Türkiye, bitki çeşitliliği ve sayısal çokluğuyla dikkati çeken bir ülkedir. Tür sayısı açısından tüm komşu ülkelerden çok daha zengin olan ülkemizde yaklaşık on bin çeşit bitki bulunmaktadır. Türkiye, dünyanın bitki bölgelerinden Akdeniz bitki bölgesine girer. Ülkemizdeki bitki örtüsünün dağılışında iklim, toprağın türü ve yüzey şekilleri etken olmaktadır. Türkiye’de bunlara bağlı olarak üç farklı bitki topluluğu bulunur. Bunlar Akdeniz, Karadeniz ve iç bölgelerin bitki topluluklarıdır. Kocaeli’de ise daha çok Akdeniz ve Karadeniz bitki topluluklarına rastlanır. İlin sınırları içerisinde endemik bitki yaşama ortamı olan alanlar ve endemik bitki türü bulunmamaktadır.

samanli daglarinda kis zamani

Türler ve popülâsyonları

İl sınırları içinde daha çok buğdaygiller, engerekotugiller, çançiçeğigiller, karanfilgiller, topluçiçekgiller, sarmaşıkgiller, turpgiller, sütleğengiller, kayıngiller, nanegiller ve baklagiller yetişmektedir.

kartepe gundogumu

Fauna
Kocaeli sınırları içerisinde bölgeye ait çok ender hayvan türleri yaşama ortamı olan alanlar bulunmamaktadır. Karasal türler ve aynı türe ait topluluklar olarak; sürüngenler (kaplumbağa, büyük yeşilkertenkele, lekeli ince kertenkele), kuşlar (alakarga, serçe, çulluk, bıldırcın, kara ördek, üveyik, atmaca, doğan, şahin, küçük kartal, sülün, sığırcık, kızıl gagalı dağ kargası, memeliler (tavşan, tilki, çakal, alacasansar, yaban domuzu, orman oyucu faresi, kurt, sincap, kunduz, karaca, geyik) bulunmaktadır. İlde bulunan ve 3167 sayılı Kara Avcılığı Kanunu Uyarınca Çevre ve Orman Bakanlığı’nca belirlenen Yaban Hayatı Koruma Sahaları ve Yaban Hayvanı Yerleştirme Alanları ise şöyle sıralanır: Kandıra Seyrek, Çamkonak, Körfez Kutluca-Kıyırlı, Gebze-Yağcılar ile KaramürselYalakdere-Kadriye-Tahtalı Fulacık köyleri arasında sülün kuşu, Seyrek’le Ağva arasında geyik ve karaca, Kuruçeşme’nin kuzeyinde kalan alanda (Çenedağ) keklik. İzmit Körfezi’nin güneyinde ayıların bulunduğu alanlar av hayvanlarını koruma ve üretme sahalarıdır. Ayrıca Pazarçayırı, Örnekköy ve Sultaniye köylerinin batısındaki alana 2006 yılı içinde geyik salınarak bu bölgede koruma altına alınmıştır.

Metin ve fotoğraflar: İsmail Şahinbaş

Bir cevap yazın